سپید ثبت

چرا شرکت؟

بی تردید بخش عظیمی از فعالیت های اقتصادی را شرکت های تجاری بر عهده دارند. زیرا استفاده از پدیده ی شرکت تجاری به بازدهی فعالیت اقتصادی شدت بیشتری می بخشد و متضمن مزایایی است که فعالیت فردی در بر ندارد. مزایایی چون فراهم شدن سرمایه ی بیشتر و تجمع تخصص هایی گوناگون برای دستیابی به هدفی واحد و به خصوص محدودیت مسئولیت فعالان تجاری. بیهوده نیست که امروزه نه تنها اشخاص بلکه دولت ها نیز فعالیت اقتصادی خود را در قالب شرکت های تجاری ارائه می کنند.

با توجه به کلمه ی شرکت نامه در ماده ی 36 همان قانون و استفاده از مبانی و اصول حقوقی و روح قانون می توانیم شرکت تجاری را چنین تعریف کنیم: شرکت تجارتی عبارت از آن است که به موجب قرارداد دو یا چند نفر هر یک مقداری سرمایه می گذارند و با آن عملیات تجاری انجام می دهند و سود و زیان حاصله را تقسیم می کنند.

شرکت های تجاری طبق شرایط مشخصی تشکیل می شوند. شرایط تشکیل شرکت را باید به دو دسته تقسیم کرد: دسته ای از شرایط، جنبه ی الزامی دارند. یعنی شرکت به وجود نمی آید مگر آن که آن ها تحقق پیدا کنند. برعکس، ثبت شرکت ها در اداره ی ثبت شرکت ها، در تشکیل شرکت نقش ندارد. لیکن از آن جا که عدم ثبت شرکت موجب مجازات مدیران شرکت و احیاناَ انحلال آن خواهد بود، در عمل موسسان شرکت ها آن ها را به ثبت می رسانند. به بیانی دیگر، گرچه برای تشکیل شرکت های تجاری و بوجودآمدن واقعی قانونی آن ها حصول توافق و تراضی بین تشکیل دهندگان و رعایت و اجرای مقررات عمومی و مواد قانون تجارت درباره ی هر یک از شرکت ها کافی است ولی برای اینکه «شناسایی قانونی» از شرکت بعمل آید و بتواند بعنوان «شخص حقوقی» معرفی شود ضرورت دارد که کیفیت تشکیل و جریان تاسیس آن با رعایت تشریفات و مقررات قانونی به ثبت برسد.

در واقع، قانون مقررات زیادی برای شرکت های تجاری وضع نموده که رعایت هر یک از آن ها به نوبه ی خود لازم است، ولی یک رسیدگی و بازرسی کلی و دقیق در ابتدای تاسیس شرکت لازم است تا معلوم شود به وجود آوردن این شخصیت حقوقی با رعایت مقرراتی است که وضع شده یا خیر و آن ثبت شرکت ها است. ثبت شرکت ها نه تنها برای معرفی و شناسایی است ، بلکه از نظر قانون و حاکمیت اجتماع به منظور کسب وجود قانونی است بطوریکه پیش از ثبت اعتبار وجود مشخص قانونی را ندارد. هرگاه شرکت به ثبت برسد قراردادها ی منعقده بین شرکت ها رسمی بوده و بعدها هیچ یک نمی توانند مانند اسناد غیر رسمی ازتصمیماتی که به ثبت می رسد اظهار بی اطلاعی نمایند و یا به ایراداتی که درباره ی اسناد غیر رسمی ممکن است وارد نمود استناد نمایند.

از طرفی دیگر، ثبت شرکت از لحاظ معامله کنندگان با شرکت در درجه ای از اهمیت است که بدون مراجعه به آن اغلب نمی توانند معامله کنند. زیرا کسی که قرارداد مهمی با شرکت منعقد می نماید یا معامله ی مهمی انجام می دهد باید بداند که سرمایه ی شرکت تا چه اندازه است و اختیار مدیران شرکت تا چه حدود بوده و بالاخره قدرت و توانایی این شخصیت حقوقی به چه میزان است. در حقیقت، نفع اشخاص ثالث در این است که شرکت به ثبت برسد. چه در این صورت این اشخاص می توانند از میزان مسئولیت شرکا، نوع شرکت و اقامتگاه آن آگاه شوند.

به این ترتیب مواد مهم و لازم هر شرکت در جراید کثیرالانتشار آگهی می شود تا همه از آن مستحضر باشند. علاوه بر آن، به نحوی که در اغلب ممالک معمول است هر شخص خارجی ولو این که ظاهراَ ذینفع نباشد می تواند به پرونده ای که برای ثبت شرکت تشکیل شده مراجعه و از محتویات آن اطلاع حاصل کند. در کشور ما این قسمت ضمن آیین نامه ی مصوبه ی خرداد 1310 و مقررات 10 اسفند 1327 وزارت دادگستری مقرر گردیده «مراجعه به دفاتر ثبت شرکت ها اعم از ایرانی و خارجی برای عموم آزاد و هر ذینفعی می تواند از مندرجات آن سواد مصدق تحصیل کند».

اجرای مقررات مربوط به ثبت شرکت ها ناشی از اصل حاکمیت دولت و مربوط به قوانین آمره است که رعایت آن ها الزامی بوده و توافق یا تراضی تشکیل دهندگان و یا اراده ی آنان در این باب کوچکترین تاثیری ندارد. زیرا همین مقررات قانونی مربوط به ثبت شرکت ها هم مثل و نشان دهنده ی اراده ی فرد است چه قانون جز نمایش اراده ی افراد که بالواسطه آن را به منصه ی ظهور رسانده اند چیز دیگر نیست.

تعریف شرکت:

ماده 518 ق.م شرکت را اینگونه تعریف کرده است: “شرکت عبارت است از اجتماع حقوق مالکین در شیء واحد به نحو اشاعه که ممکن است اختیاری و با اراده طرفین باشد و یا قهری و اجباری باشد.

تعریف دکتر ستوده تهرانی از شرکت تجاری:

“شرکت تجاری عبات است از سازمانی که بین دو یا چند نفر تشکیل میشود که در آن هر یک سهمی به صورت نقد یا جنس یا کار خود در بین می گذارند تا مبادرت به عملیات تجاری نموده و منافع و زیانهای حاصله را بین خود تقسیم کنند”. البته ایرادهایی بر این تعریف وارد بوده و این ایرادها از نظر دکتر اسکینی عبارتند از: 1- به شرکت نه به عنوان یک قرارداد بلکه به عنوان یک موسسه نگریسته میشود در حالی که شرکت بیش از هر چیز یک قرارداد است. 2- شرکت را موسسه یا سازمانی تلقی میکنند که مبادرت به عملیات تجاری میکند در صورتیکه مطابق ماده 2 لایحه قانونی 1347 در مورد شرکت سهامی مقرر کرده است. شرکت سهامی شرکت بازرگانی محسوب میشود ولو اینکه موضوع عملیات آن بازرگانی نباشد.

تعریف دکتر اسکینی از شرکت تجاری:

شرکت تجاری، قراردادی است که به موجب آن یک یا چند نفر توافق میکنند سرمایه مستقلی را که از تجمیع آورده های آنها تشکیل میشود، ایجاد کنند و به موسسه ای که برای انجام مقصود خاص تشکیل میگردد، اختصاص می دهند و در منافع و زیانهای احتمالی حاصل از به کارگیری سرمایه سهیم می شوند.

کنترل و نظارت دولت در امور شرکت ها و ثبت آن با تشریفات خاص موجب آن می شود که همه از آن اطلاع حاصل نمایند و در روابط با آن دچار تردید و ناراحتی نشوند. با اجرای مقررات ثبت شرکت ها نتایج ذیل حاصل می شود:

• شرکت بعنوان یک شخص قانونی واجد حقوق و تکالیف معرفی و شناخته می شود.
• می تواند منشا آثار و اعمال و مصدر معاملات و روابط مالی و اقتصادی بشود.-به عنوان مثال ثبت شرکت به شرکت ها امکان حضور در مناقصات و مزایدات را می دهد که سود قابل توجهی را برای طرفین معامله به همراه دارد-
• رسمیت اساسنامه و شرکتنامه و سایر اسناد شرکت تسجیل می گردد و مثل اسناد عادی در معرض ایراد و تزلزل نیست.
• شرکا و تشکیل دهندگان اطمینان و فراغت خاطر از رسمیت شرکت و مسئولیت اداره کنندگان و سایر نتایج حاصله از اعمال شرکت پیدا می کنند.
• افراد دیگر و معامله کنندگان از وضع شرکت اطلاع پیدا می کنند و با اتکا به رسمیت آن می توانند با آسودگی خیال روابط مالی و اقتصادی با شرکت برقرار دارند.
• در موقع انحلال یا ورشکستگی با مقررات خاصی به وضع مالی شرکت رسیدگی می شود.

علاوه بر موارد ذکر شده، تا زمانی که شرکت ثبت نشود نمی توان برخی از اعمال حقوقی را انجام داد:اولاَ « تا وقتی که شرکت به ثبت نرسیده صدور ورقه ی سهم یا گواهینامه ی موقت سهم ممنوع است.در صورت تخلف امضاکنندگان مسئول جبران خسارات اشخاص ثالث خواهند بود» (ماده ی 28 لایحه ی قانونی 1347) ،ثانیاَ«انتشار اوراق قرضه ممکن نیست،مگر وقتی که کلیه ی سرمایه ی ثبت شده ی شرکت تادیه شده و دو سال تمام از تاریخ ثبت شرکت گذشته و دو ترازنامه آن به تصویب مجمع عمومی رسیده باشد» (ماده ی 55 لایجه ی قانونی 1347) ،ثالثاَ «استفاده از وجود تادیه شده به نام شرکت های سهامی در شرف تاسیس ممکن نیست،مگر پس از به ثبت رسیدن شرکت… »(ماده ی 22 لایحه ی قانونی 1347).در هر حال،اگر شرکت ظرف شش ماه از تاریخ تسلیم اظهارنامه ی مذکور در ماده ی این قانون به ثبت نرسد،موسسان و پذیره نویسان می توانند به بانکی که پذیره نویسی نزد آن صورت گرفته است مراجعه کنند و تعهدنامه و وجوه پرداختی خود را مسترد دارند(ماده ی 19 لایجه ی قانونی 1347).

اشخاص حقوقی بر اساس ماده 10«ضوابط ثبت شرکت ها در مناطق آزاد » مکلفند به منظور ثبت هر گونه تغییرات در اساسنامه و ترکیب هیات مدیره،بازرسان،صاحبان امضای مجاز،کاهش یا افزایش سرمایه و انحلال شرکت یا موسسه ظرف یک هفته مراتب را اطلاع دهند.عدم اطلاع به موقع رافع مسئولیت مدیران اشخاص حقوقی مذکور نخواهد بود.

بنابراین در صورتیکه شرکت بصورت یکی از شرکت های مندرج در قانون درنیاید و به ثبت نرسد ،اولاَ شرکت مزبور تضامنی محسوب خواهد شد که شرکا ی عادی حاضر به عدم ثبت و قبول مسئولیت تضامنی نیستند و این خود ضمانت اجرای ثبت است ثانیاَ غرامت مندرج را باید بپردازد ثالثاَ مجازات های مندرج در قانون ثبت شرکت ها را تحمل نماید. علاوه بر مجازات های مزبور طبق ماده ی 198 چنین شرکتی محکوم به بطلان است که در نتیجه ی عدم رعایت و اجرای مقررات راجع به ثبت شرکت اعلام می شود ولی «هیچیک از شرکا نمی توانند این بطلان را در مقابل اشخاص ثالثی که با آن ها معامله کرده اند عذر قرار دهند. » نتیجه آن که مستنداَ به ماده ی 195 قانون تجارت«ثبت کلیه ی شرکتهای مذکور در قانون الزامی و تابع مقررات قانون ثبت شرکت ها است. »

انواع شرکتها

ماده 20 ق.ت شرکتهای تجاری را بر 7 قسم تقسیم بندی نموده است:

1. شرکت سهامی
2. شرکت با مسئولیت محدود
3. شرکت تضامنی
4. شرکت مختلط سهامی
5. شرکت مختلط غیر سهامی
6. شرکت نسبی
7. شرکت تعاونی تولید و مصرف

البته می توان سه نوع عمده برای شرکتها نام برد:

• شرکتهایی که در آن مسئولیت شرکاء نامحدود است (تضامنی و نسبی)
• شرکتهایی که در آن مسئولیت شرکاء محدود به سرمایه است ( با مسئولیت محدود و سهامی عام و خاص)
• شرکتهایی که ترکیبی از دو نوع ذکر شده است.
• شرکت مختلط سهامی که ترکیبی از شرکت سهامی و تضامنی هستند
• شرکت مختلط غیر سهامی که ترکیبی از شرکت تضامنی و مسئولیت محدود است.

از معروف ترین نوع شرکت هایی که بیشتر به گوشمان می خورد موارد زیر هستند:

تعریف شرکت با مسئولیت محدود:

شرکت با مسئولیت محدود، شرکتی موضوعاٌ تجاری است و به عبارت دیگر، موضوع فعالیت آن نمیتواند چیزی جز امور تجاری باشد ( ماده 94 ق ت ) که از این نظر با شرکت سهامی متفاوت است، تشکیل شرکت با مسئولیت محدود نیاز به تشریفات پیچیده ای ندارد و کافی است که دو نفر شریک وجود داشته باشند و سرمایه نقدی و غیر نقدی خود را روی هم جمع کرده، تسلیم کنند تا شرکت تشکیل شود. افرادی که قصد ثبت شرکت بازرگانی را دارند شرکت مسئولیت محدود را انتخاب می کنند. حداقل سرمایه برای ثبت این نوع شرکت ها یک میلیون ریال در نظر گرفته شده است. مدت مسئولیت هیات مدیره در شرکت مسئولیت محدود، نامحدود است مگر اینکه در اساسنامه به ترتیب دیگری در نظر گرفته شده باشد. مسئولیت و ضمانت شرکاء در شرکت با مسئولیت محدود تا سقف میزان سرمایه است. در کشورهای خارجی برای امور بازرگانی و عمومی اکثرا شرکت با مسئولیت محدود ( LTD ) را انتخاب می کنند.

پیشینه ی شرکت مسئولیت محدود

شرکت با مسئولیت محدود در حقوق ایران اولین بار با تصویب قانون تجارت مصوب 1311 وارد قانونگذاری شد و در اولین قانون تجارت ایران مصوب 25 دلو 1303 و 12 فروردین 1304 پیش بینی نشده بود. که از سال 1311 تا به حال با وجود نقص هایی که در قانون در رابطه با شرکت با مسئولیت محدود وجود دارد تغییری حاصل نشده است.

نظارت شرکاء بر شرکت:

حق نظارت شرکاء بر شرکت با مسئولیت محدود و کنترل آن به تعداد شرکای این نوع شرکت بستگی دارد. هرگاه شرکت کمتر از 13 عضو داشته باشد نظارت شرکاء بر شرکت جنبه انفرادی دارد ( مطابق ماده 170 ق ت ( تا 15 روز قبل از انعقاد مجمع عمومی، هر شریک میتواند خود یا نماینده او در مرکز اصلی شرکت حاضر شده از صورت بیلان و صورت دارائی و راپورت هیات نظار اطلاع حاصل کنند) و اگر تعداد بیشتر بود مقررات ماده 165 که در مورد شرکتهای مختلط سهامی است در مورد شرکت با مسئولیت محدود نیز لازم الاجراست. اعضای هیات نظار لااقل از سه نفر از شرکاء تشکیل میشود.

اسم شرکت:

اسم شرکت باید دارای اسم مخصوصی که در حال حاضر باید سه سیلاب باشد و در فرهنگ نامه معین یا دهخدا باید مستند فارسی داشته باشند. اسم شرکت باید متضمن عبارت ( با مسئولیت محدود) باشد والا در مقابل اشخاص ثالث شرکت تضامنی محسوب خواهد شد و همچنین اسم شرکت نباید متضمن اسم هیچیک از شرکاء باشد وگرنه آن شریک حکم شریک ضامن در شرکت تضامنی را دارد. ماده 95ق.ت

آغاز شخصیت حقوقی:

شرکت با مسئولیت محدود، تضامنی و نسبی وقتی تشکیل میشوند که تمام سرمایه نقدی تادیه و سهم الشرکه غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد. در شرکت با مسئولیت محدود اوراق سهام وجود ندارد. ماده 102 ق ت (سهم الشرکه شرکاء نمی تواند به شکل اوراق تجاری قابل انتقال، اعم از: با اسم یا بی اسم و غیره درآید)

ضمانت اجرای عدم رعایت شرایط تشکیل شرکت:

1- بطلان شرکت ماده 96 ق ت شرکت با مسئولیت محدود، وقتی تشکیل میشود که تمام سرمایه نقدی تادیه و سهم الشرکه غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد. ماده 97 ق ت در شرکت نامه باید قید شود که سهم الشرکه های غیر نقدی هر کدام به چه میزان تقویم شده است. ماده 100 ق ت، هر شرکت با مسئولیت محدود که بر خلاق ماده 96 و 97 تشکیل شده باشد باطل و از درجه اعتبار ساقط است، لیکن شرکاء در مقابل اشخاص ثالث حق استناد به این بطلان را ندارند.

مسئولیت مدنی ناشی از بطلان شرکت:

ماده 101 ق ت (( اگر حکم بطلان شرکت به استناد ماده قبل (100) صادر شود، شرکایی که بطلان مستند به عمل آنهاست و هیات نظار و مدیرهایی که در حین حدوث، سبب بطلان یا بلافاصله پس از آن سرکار بوده و انجام وظیفه نکرده اند در مقابل شرکای دیگر و اشخاص ثالث نسبت به خسارت ناشیه از این بطلان، متضامنا مسئول خواهند بود.

مسئولیت مدنی ناشی از تقویم آورده های غیر نقدی:

ماده 98 ق ت، شرکاء نسبت به قیمتی که در حین تشکیل شرکت برای سهم الشرکه های غیر نقدی معین شده در مقابل اشخاص ثالث مسئولیت تضامنی دارند، و هر کدام از شرکاء که تمام خسارت را پرداخت نمود، میتواند به دیگر شرکا مراجعه نماید.

مسئولیت کیفری:

بند الف ماده 115 ق ت، درباره موسسان و مدیرانی قابل اجراست که برخلاف واقع پرداخت سهم الشرکه نقدی و تقویم و تسلیم سهم الشرکه غیر نقدی را در اوراق و اسنادی که باید برای ثبت شرکت بدهند اظهار کرده اند. بند ب ماده 115 ق ت، کسانی را که به وسایل متقلبانه سهم الشرکه غیر نقدی را پیش از قیمت واقعی تقویم می کنند، کلاهبردار محسوب کرده است.

تعریف شرکت سهامی خاص:

شرکت سهامی خاص نوع دیگری از شرکت های تجاری می باشد که حداقل از سه نفر تشکیل و در آن سرمایه به سهام مساوی تقسیم شده است و مسولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی انهاست. قانون سال 1311 تصریح کرده بود که شرکت سهامی شرکتی است که برای امور تجاری تشکیل می شود (ماده 21) اما در لایحه 1347 به تبعیت از قانون 1966 فرانسه راجع به شرکتهای تجاری از ضرورت ملغی گردید و تصریح شده است که (شرکت سهامی شرکت بازرگانی محسوب میشود ولو اینکه موضوع عملیات ان بازرگانی نباشد ماده 2) در شرکت سهامی به صاحبان سرمایه سهامدار گفته می شود کسانی که سهام آنان در شرکتهای بزرگ و شرکتهای که در بورس و اوراق بهادار حضور دارند پیوسته دست به دست می شوند امری که شرکت سهامی را از شرکت با مسئو لیت محدود مجزا می کند. حداقل سرمایه برای ثبت این نوع شرکت به میزان یک میلیون ریال می باشد. وجود 2 بازرس در شرکت سهامی خاص الزامی است. وجود هر یک از سمت های مدیرعامل ، رئیس هیئت مدیره و نائب رئیس در شرکت سهامی خاص اجباری می باشد. بطور مثال شرکت های عمرانی ، شهرداری که معمولا در مزایدات و مناقصات شرکت می کنند، شرکت سهامی خاص را انتخاب می کنند. اعتبار هیات مدیره شرکت سهامی خاص 2 سال خورشیدی و بازرسین 1 سال مالیاتی می باشد و پس از انقضاء باید تمدید و یا تعویض شوند (یعنی در کل حداقل 3 عضو و 2 بازرس برای ثبت شرکت سهامی خاص نیاز می باشد).

انواع شرکت های سهامی:

شرکت های سهامی به دو نوع عام و خاص تبدیل می شود. شرکت سهامی عام (شرکت هایی که موسسان انها قسمتی از سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به مردم تامین می کنند) شرکت سهامی خاص(شرکت های که تمام سرمایه آن در موقع تاسیس منحصرا به وسیله موسسان تامین شده ماده 4 لایحه قانونی 1347) اسم شرکت باید دارای اسم مخصوصی که دارای مستند فارسی باشد و عبارت سهامی خاص نیز در کنار اسم شرکت نوشته شود (ذکر نام شریک دارای ضمانت اجرای کیفری و فاقد ضمانت اجرای حقوقی می باشد)

آغاز شخصیت حقوقی:

تعیین آغاز شخصیت حقوقی از این نظر واجد اهمیت است که نقطه آغاز تعهدات شرکت را معین می کند در واقع تا قبل از تحقق شخصیت حقوقی علی الاصول نمی توانند تعهداتی را که شرکا بر عهده گرفته اند بر عهده شرکت گذاشت چرا که شرکتی وجود ندارد تا بتواند متعهد شود. شرکت سهامی خاص پس از امضای اساسنامه توسط کلیه سهامداران و پرداخت قسمت نقدی سرمایه که نباید کمتر از سی پنج درصد از کل مبلغ رسمی سهام باشد وانتخاب مدیران و بازرسان توسط کلیه سهامداران و همچنین قبول سمت مدیریت و بازرسی توسط مدیران و بازرسان تشکیل می شود.

بطلان شرکت:

علل بطلان شرکت را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

علل عام مانند عدم اهلیت – عدم رضایت – مخالفت قرار داد با نظم عمومی – غیر مشروع بودن موضوع و غیر مشروع بودن جهت (ماده 190 قانون مدنی) علل مربوط به لایحه قانونی 1347 که به برخی از آنها در مورد شرکت سهامی خاص اشاره می کنیم: 2-1- هر گاه تعداد شرکا کمتر از 3 نفر باشد 2-2- هر گاه در زمان تاسیس سرمایه شرکت سهامی خاص کمتر از یک میلیون ریال باشد یا بعد از تاسیس به هر دلیلی کمتر شود 2-3- هر گاه مقررات ماده 20 لایحه قانونی 1347 در مورد تشکیل شرکتهای سهامی خاص یعنی امضای اساسنامه به وسیله تمامی سهامداران – پرداخت قسمت نقدی سرمایه – تعهد تمام سرمایه – تقویم و تسلیم سرمایه غیر نقدی – تعیین مدیران و بازرسان و … رعایت نشده باشد. در مورد ماده 270 لایحه قانونی 1347 ذکر این نکته را لازم می بینیم که چون بطلان امری استثنایی است و اصل شرکت است نمی توان بطلان شرکت را اعلام کرد مگر اینکه در تشکیل شرکت یکی از مقررات قانونی نقض شده باشد مسئولیت مدنی: مطابق با ماده273 لایحه قانونی 1347 در صورت صدور حکم قطعی بر بطلان شرکت یا بطلان عملیات یا تصمیمات شرکت کسانی که مسئول بطلان هستند متضامنا مسئول خساراتی خواهند بود که از آن بطلان به صاحبان سهام و اشخاص ثالث متوجه شده است.

انتخاب مدیرعامل شرکت

قانون تجارت شرایط و ضوابطی را برای انتخاب مدیران شرکت قرار داده است که متقاضیان ثبت شرکت را ملزم به رعایت آنها می کند. در این قانون آمده است افرادی که حکم ورشکستگی شان صادر شده، اختلاس گران و سارقان، افراد خیانتکار در امانت، کلاهبرداران، فریب کاران و متصرفان غیرقانونی اموال عمومی که حکم قطعی آنها صادر شده و یا برای مدت محدود محروم شده اند نمی توانند در مدت محرومیت خود به عنوان مدیریت شرکت فعالیت داشته باشند. همچنین هر شخصی که مدیریت شرکتی را برعهده دارد به هیچ عنوان نمی تواند مدیریت شرکت دیگری را نیز برعهده بگیرد. به عبارتی یک شخص مجاز به مدیرعاملی تنها یک شرکت است. اصل 141 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز رئیس جمهور، معاونین وی، وزرا و اعضای هیئت دولت را غیرمجاز به داشتن شغل دوم کرده که علاوه بر این افراد، نمایندگان مجلس، وکلای دادگستری، مدیران شرکت های خصوصی، تعاونی و ادارات نیز شامل لیست افراد غیرمجاز برای انتخاب شغل دولتی دوم من جمله مدیریت شرکت سهامی خاص می شوند. اساتید دانشگاه ها و موسسات پژوهشی از این امر استثنا شده اند.

بد نیست مفاهیم شرکت های زیر را نیز بدانیم :

شرکت دانش بنیان

شرکت های دانش بنیان شرکت هایی هستند که می توانند از طریق فروش فناوری (خدمات) به درآمد و سود برسند. عموما برای ثبت شرکت دانش بنیان ، شرکت سهامی خاص مناسب تر است. اعضای شرکت دانش بنیان می بایست بدین گونه چیده شوند: حداقل دو نفر از اعضای هیئت مدیره باید مدرک کارشناسی ارشد به بالا و یا اختراعی ثبت شده داشته باشند و یا عضو هیئت علمی دانشگاه باشند. شرکت دانش بنیان معاف از پرداخت مالیات ، عوارض و گمرک به مدت 15 سال می باشد. اهداف شرکت دانش بنیان جذب و تبدیل ایده ها به محصول و مشاغل پایدار، تجاری سازی یافته های پژوهشی و تحقیقاتی، حمایت و هدایت در جهت سودآوری و تولید فناوری های برتر است.

شرکت تضامنی

شرکتی است که تحت نام مخصوصی جهت انجام امور تجاری بین 2 یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل می شود به طوری که اگر دارایی شرکت برای ادای قروض و تعهدات شرکت کافی نباشد هریک از اعضای شرکت به تنهایی مسئول پرداخت تمام قروض و تعهدات شرکت در مقابل افراد ثالث است.

شرکت مختلط غیرسهامی

شرکتی است که برای انجام امور تجاری تحت نام مخصوصی بین 1 یا چند نفر شریک ضامن و 1 یا چند نفر شریک با مسئولیت محدود بدون انتشار سهام تشکیل می شود.

شرکت مختلط سهامی

شرکتی است که تحت نام مخصوصی بین یک عده شرکای سهامی و 1 یا چند نفر شریک ضامن تشکیل می شود.

شرکت نسبی

شرکتی است که برای انجام امور تجاری تحت نام مخصوصی بین 2 یا چند نفر تشکیل می گردد و مسئولیت هریک از شرکاء به میزان سرمایه ی آنها در شرکت می باشد.

شرکت تعاونی تولید و مصرف

شرکتی است که با اهداف هفت گانه ی مندرج در قانون بخش تعاونی با قید واژه ی تعاونی تشیل می شود و جهت تشکیل آن حدقل 7 نفر با تابغیت ایرانی باید حضور داشته باشد.

شرکت های خارجی :

شرکت هایی هستند که در ممالک خارج تشکیل و به وسیله ی تاَسیس شعبه در ایران به امر تجارت اشتغال دارند.

چون شرکت های مزبور هم می بایستی از لحاظ رعایت نظم در تحت نظارت دولت بوده و به ثبت برسند،قانون ثبت شرکت ها در تاریخ 18 خرداد 1310 تصویب، و شرکت های خارجی به موجب آن ملزم به ثبت گردیدند و برای ثبت شرکت های داخلی هم مقرراتی اضافه گردید.در قانون تجارت مصوب سال 1311 و مخصوصاَ در مواد الحاقی به قانون تجارت مصوب 1347 موادی راجع به ثبت شرکت ها وضع شده که عدم رعایت آن موجب بطلان شرکت یا عملیات آن خواهد بود.

فواید ثبت شرکت

شاید کار کردن به صورت شخصی نیز سودمند باشد اما فواید ثبت شرکت و کار در قالب شخص حقوقی به مراتب بیشتر است. شرکت به عنوان یک عمل حقوقی، مستلزم همکاری دو یا چند شخص است. این همکاری صرفاَ زاییده ی قراردادی نیست که طرفین آن را منعقد کرده اند، بلکه تابع مکانیسمی است که قانون گذار در اختیار شرکا قرار داده تا سرمایه های فردی خود را برای رسیدن به هدفی خاص که بردن سود است به سرمایه ی جمعی تبدیل کنند. لذا تشکیل شرکت مبتنی است بر اراده ی آزاد شرکا و نیازی به اخذ اجازه ی قبلی از مقامات اداری ندارد. در واقع هر چند ممکن است برای انجام دادن فعالیت موضوع شرکت، نیاز به چنین اجازه ای وجود داشته باشد، ایجاد شخص حقوقی محتاج اجازه ی خاصی نیست. برای مثال: تاسیس یک شرکت برای تولید و پخش دارو مسلماَ نیاز به اخذ مجوز از وزارت بهداشت دارد، اما انجام دادن این فعالیت ها (تولید و پخش) از طریق تاَسیس شرکت نیاز به چنین اجازه ای ندارد. اگر فعالیت شرکت به موجب قانون، ممنوع نباشد شرکت با رعایت شرایط دیگر قانون تشکیل می شود.

بنابراین چنانچه گفته شد ثبت شرکت در مرجع ثبت شرکت ها از شرایط تشکیل هیچ کدام از شرکت ها نمی باشد و شرکت ها با رعایت شرایط مقرر در قانون، تشکیل شده محسوب می شوند و شخصیت حقوقی دارند. اما به عنوان یک الزام قانونی می بایست به ثبت برسند که بالتبع این ثبت دارای آثاری می باشد. در این مطلب به فواید ثبت شرکت می پردازیم. نظر به اهمیت شرکت های تجارتی و اثراتی که بر آن مترتب است،منجمله داشتن شخصیت حقوقی،دولت باید حتی المقدور در تشکیل آن ها نظارت نماید تا وسیله ای برای سواستفاده نباشد. قانون مقررات زیادی برای شرکت های تجاری وضع نموده که رعایت آن ها هر یک به نوبه ی خود لازم است، ولی یک رسیدگی و بازرسی کلی و دقیق در ابتدای تاًسیس شرکت لازم است تا معلوم شود به وجود آوردن این شخصیت حقوقی، با رعایت مقرراتی است که وضع شده یا خیر و آن ثبت شرکت ها است. با فعالیت به صورت شرکت، کلیه ی امور تجاری و غیر تجاری شرکت به صورت رسمی و قانونی صورت گرفته و اعتبار بیشتری خواهد یافت. از طرفی دیگر فعالیت تحت عنوان شرکت به علت امتیازاتی که قانون برای شرکت ها در نظر گرفته است (نظیر اعطای وام) و حمایت هایی که از اشخاص حقوقی به عمل می آورد، موجب اطمینان خاطر شرکت ها جهت فعالیت با امنیت شغلی بیشتر نسبت به فعالیت شخصی می گردد. همچنین ثبت شرکت ، به شرکت ها امکان حضور در مناقصات و مزایدات را می دهد که سود قابل توجهی را برای طرفین معامله به همراه دارد.

حال کمی هم راجع به معایب ثبت شرکت صحبت کنیم. البته در ابتدا بگوییم که مسائلی که مطرح می شوند عیب نیستند و بیشتر جنبه قانونی دارند تا عیب !!! از جمله کارهایی که پس از ثبت شرکت باید انجام دهید، معرفی شرکت خود به سازمان امور مالیاتی و دارایی و پلمپ دفاتر مالیاتی تان به طور سالانه می باشد. پس از ثبت شرکت و مجموعه خود می بایست شرکت خود را به سازمان دارایی معرفی کنید و سالانه شرحی از عملکرد خرید و فروش شرکت خود به آن اداره ارائه دهید و نسبت به سود خالصی که در سال برایتان می ماند، درصدی را به عنوان مالیات عملکرد به سازمان مالیاتی و دارایی بپردازید.